Lang dacht ik dat mijn perfectionisme gewoon bij me hoorde. Dat ik nu eenmaal iemand was die dingen goed wilde doen. Hoge standaarden had. Nauwkeurig was.
En dat klopte ook wel, maar dat betekent niet dat ik me er goed bij voelde.
En over de jaren begon in me te realiseren dat mijn perfectionisme niet alleen ging over dingen goed willen doen en kwaliteit leveren. Het ging erover dat ik bang was. Bang dat het niet goed was, wat anderen ervan zouden vinden. Op het moment dat ik besloot dat iets goed was en naar een collega mocht, dan waren de opmerkingen die ik zou krijgen een oordeel over mijn werk, dat dus nog niet goed genoeg was.
Zolang ik bleef hangen in perfectionisme, hoefde ik de feedback van de ander nog niet te ontvangen. Bij een latere baan was de feedback minder ‘veroordelend’. Daar kon ik pas voelen dat rapporten beter worden als je ze samen schrijft en dat feedback niet persoonlijk is.
Wat is perfectionisme eigenlijk?
Perfectionisme wordt vaak gezien als een positieve eigenschap. Iets om trots op te zijn. “Ik ben een perfectionist” klinkt bijna als een compliment. Alsof je iemand bent die de lat hoog legt, die zich inzet, die kwaliteit levert.
Maar in de praktijk ziet perfectionisme er anders uit.
Het ziet eruit als de mail die je tien keer herschrijft voor je hem verstuurt. Het project dat klaar is, maar toch nog even blijft liggen. De presentatie waar je de avond ervoor nog uren aan werkt, terwijl hij al lang goed genoeg was. Het gesprek dat je maar blijft uitstellen omdat je nog niet precies weet hoe je het wil zeggen.
Perfectionisme zorgt er niet voor dat dingen beter worden. Het zorgt er vaak voor dat dingen niet afkomen. Of dat ze wel afkomen, maar dat je er niet van kunt genieten, want ‘dit had toch nog beter gekund’.
De link tussen perfectionisme en angst
Als je worstelt met perfectionisme, is de kans groot dat er onder dat perfectionisme iets anders zit. Iets wat heel wat minder leuk klinkt als perfectionisme.
Namelijk angst.
Niet de angst voor spinnen of hoogtes. Maar de angst om te falen. Om gezien te worden als iemand die het niet goed doet. Om bevestigd te krijgen wat er al die tijd al een beetje in je achterhoofd zat: dat je misschien toch niet goed genoeg bent.
Perfectionisme is dan geen eigenschap. Het is een strategie. Een manier om jezelf (onbewust) te beschermen tegen die angst.
Want zolang je blijft werken aan iets, zolang het nog niet af is, kun je niet falen. Kun je niet worden beoordeeld. Kun je de uitkomst nog beïnvloeden.
Het voelt als controle. Maar het is eigenlijk het tegenovergestelde.
Hoe perfectionisme en een eigenwaarde samenhangen
Veel vrouwen die bij me komen herkennen zichzelf direct in perfectionisme. Ze zijn succesvol. Ze doen hun werk goed. Van de buitenkant is er niets aan de hand.
Maar van de binnenkant is er altijd dat stemmetje. Dat het beter kon. Dat anderen het beter doen. Dat die ene fout, hoe klein ook, iets zegt over wie je bent.
Dat is het verband tussen perfectionisme en eigenwaarde. Perfectionisme is geen manier om goed te zijn. Het is een manier om te voorkomen dat je ontdekt wordt als iemand die het niet is.
En dat is precies waarom tips en trucjes niet helpen. “Accepteer dat dingen niet perfect hoeven te zijn” klinkt logisch. Maar als je begrijpt dat perfectionisme bescherming is en dat het een functie heeft, dan snap je ook waarom je het niet zomaar loslaat door iemand die je dat aanraadt.
Wat helpt dan wel bij perfectionisme?
De vraag is niet: hoe stop ik met perfectionist zijn?
De vraag is: waartegen bescherm ik mezelf eigenlijk?
Wat is de angst die onder het perfectionisme zit? Waar komt die vandaan? Wanneer is die ontstaan?
Want perfectionisme dat zijn oorsprong heeft in een diepgeworteld gevoel van niet goed genoeg zijn, vraagt om een andere aanpak dan een to-do lijst of een mindset-oefening. Het vraagt om te begrijpen wat er echt speelt.
Dat is het werk dat ik doe met vrouwen die al van alles hebben geprobeerd, maar bij wie het gevoel steeds terugkomt. Niet omdat ze iets verkeerd deden, maar omdat de oorzaak eronder niet is onderzocht.
Herken jij jezelf in een perfectionistische, harde werker?
Je bent succesvol. Je bent goed in wat je doet. Mensen om je heen zien dat.
Maar jij weet dat het ook anders had gekund. Dat je die fout niet had moeten maken. Dat anderen het misschien beter doen.
En dus werk je harder. Doe je meer. Wacht je tot het perfect is voor je het loslaat.
Dat is geen hoge standaard. Dat is angst die zich verkleedt als kwaliteit.
Als je wilt begrijpen waar jouw perfectionisme vandaan komt én wat er nodig is om er echt vanaf te komen, dan is een gratis afstemsessie iets voor jou.
Marlijn Peeters is eigenwaarde therapeut. Ze werkt met hoogopgeleide vrouwen die van buiten alles op orde hebben, maar van binnen het gevoel niet kwijtraken dat het beter moet. Haar traject heet “Niets te bewijzen”.
