Je ligt midden in de nacht wakker. Je maakt je zorgen over je kind. Hij is nog steeds niet thuis en je weet niet waar hij is. Je hoofd maakt overuren. Je pakt je telefoon en opent ChatGPT. Je vertelt wat er aan de hand is en vraagt wat je moet doen. Je krijgt een vriendelijk antwoord, misschien zelfs een paar praktische tips waar je iets mee kunt. Alleen vraag je je af of een AI therapeut je ook kan helpen bij dit soort zorgen, of dat je daarvoor toch echt een menselijke therapeut nodig hebt.
Waarom gebruiken steeds meer mensen een AI therapeut?
AI is altijd beschikbaar. Chat zit in je broekzak en Claude ligt op je nachtkastje. Je hoeft geen afspraak te maken en je hoeft niet te wachten tot iemand tijd voor je heeft. Bovendien is het anoniem. Je kunt vragen stellen waar je je misschien voor schaamt of die je niet zomaar met iemand durft te bespreken.
Maar kan AI-therapie daarmee ook een therapeut vervangen?
Ik denk van niet. En dat heeft alles te maken met het verschil tussen weten wat je moet doen en het daadwerkelijk anders kunnen doen.
Stel dat je een puber hebt die vaak te laat thuiskomt. Je ligt wakker en vraagt “Wat moet ik doen als mijn kind zo te laat thuiskomt?” Je krijgt waarschijnlijk praktische adviezen: Blijf rustig, stel duidelijke grenzen, maak afspraken en wees consequent.
Laten we wel wezen, dat zijn natuurlijk heel goede adviezen. Maar er is een probleem. Want weten wat je moet doen, betekent niet dat het je ook lukt. En dat is precies waarom ik kritisch ben als mensen denken dat AI een therapeut kan vervangen (en nee, ik ben dus helemaal niet bang dat AI mijn werk afpakt!).
Waarom helpen goede adviezen soms niet?
Laten we kijken naar de situatie waar we mee beginnen, je kind komt te laat thuis. Je hebt je zorgen gemaakt en je gedachten zijn alle kanten op gegaan. Je weet dat je rustig moet blijven (je hebt tenslotte net nog aan ChatGPT gevraagd hoe je dit het beste kunt aanpakken), maar het lukt je niet. Je wordt boos. Je verwijt hem dat hij geen rekening met je houdt. Hij snauwt terug en binnen een paar minuten staan jullie tegenover elkaar. Er ontstaat ruzie, terwijl je dat juist wilde voorkomen.
Achteraf denk je misschien: waarom reageerde ik nou weer zo? Ik wist toch dat ik rustig moest blijven?
Dat is niet zo vreemd als het lijkt. (Lees meer in de blog over waarom je niet rustig kan blijven)
Wat zit er achter terugkerende gedragspatronen?
Gedrag staat niet op zichzelf. Het maakt verschil hoe je kind reageert, maar ook wat zijn gedrag bij jou raakt. Misschien gaat je boosheid niet alleen over het feit dat hij te laat thuiskomt, maar raakt het aan je angst om de controle te verliezen, je zorgen over zijn toekomst of het gevoel dat je als ouder tekortschiet. Die gevoelens kunnen ervoor zorgen dat je steeds opnieuw boos reageert, ook al wil je dat eigenlijk niet.
Die patronen hebben niets te maken met de situatie nu, maar heb je al van jongs af aan meegekregen van bijvoorbeeld je ouders. Die familiepatronen, daar ben je je vaak niet van bewust. Je hebt iemand nodig die dit met je mee bekijkt.
Kan AI therapie helpen bij gedragsverandering?
AI kan je veel kennis en informatie geven. Je kunt er vragen stellen, situaties bespreken en ideeën opdoen om dingen anders aan te pakken. Dat is heel nuttig en waardevol, maar een patroon doorbreken is iets anders dan begrijpen hoe het werkt.
Je weet heel goed dat je rustig moet blijven, toch word je op het moment zelf boos. Dat komt doordat je reactie niet alleen te maken heeft met wat je weet, maar vooral met wat er onder de oppervlakte bij je gebeurt.
Om daar verandering in te brengen, is het belangrijk om te ontdekken wat er bij jou gebeurt op die momenten. Wat raakt je zo? Waar ben je bang voor? Waarom voel je de behoefte om de controle terug te krijgen? En wat maakt het moeilijk om anders te reageren? AI kan je natuurlijk ook dit soort vragen stellen, zeker als je het goed traint. Maar kan AI ook zien wat er bij jou gebeurt? Wat het met je doet? En misschien wel het belangrijkste: kan AI herkennen wat jij zelf nog niet ziet, jouw blinde vlek?
Als je weet wat er onder je gedrag zit, kun je AI heel gericht vragen hoe je daarmee aan de slag kunt. Maar juist dat ontdekken is vaak het lastige. Je weet niet altijd wat er speelt, laat staan dat je weet welke vragen je moet stellen.
Wat is het verschil tussen AI therapie en een menselijke therapeut?
Een therapeut kijkt niet alleen naar de situatie en geeft niet alleen tips. In gesprekken kun je samen onderzoeken waarom bepaalde situaties je zo raken en waarom je steeds in hetzelfde patroon belandt.
Een therapeut kan opmerken dat je lacht terwijl je eigenlijk verdrietig bent. Of dat je stilvalt zodra een onderwerp je raakt. Dat zijn momenten waarop je samen kunt onderzoeken wat er gebeurt.
Niet om je te vertellen wat je fout doet, maar om beter te begrijpen waarom je reageert zoals je reageert.
Dat menselijke contact is voor mij een belangrijk verschil. Je kunt samen terugkijken op wat er is gebeurd, onderzoeken wat je anders had willen doen en kijken wat je nodig hebt om dat de volgende keer voor elkaar te krijgen.
AI kan je vragen stellen en je helpen nadenken. Kan soms zelf zijn best doen om menselijk te zijn en empathisch, maar het is niet hetzelfde als een therapeut die je leert kennen en met je meekijkt naar wat er in jouw leven gebeurt.
Is AI dan helemaal niet nuttig?
Zeker wel. Ik ben niet tegen AI. Ik vind het super nuttig en gebruik het zelf ook. Voor de structuur van deze blog bijvoorbeeld, want structuur is niet echt mijn sterke kant 😉 En om hem in te korten, want hij was 2x zo lang…
En als je midden in de nacht wakker ligt, kan het fijn zijn om je gedachten op een rijtje te zetten. Je therapeut is dan niet bereikbaar (hoop ik!) en dan kan je AI vragen om mee te denken over een moeilijk gesprek of om verschillende manieren te bedenken waarop je ergens op kunt reageren.
Daar is niets mis mee.
Ik zie AI vooral als een extra hoofd. Een hulpmiddel dat je informatie geeft en je op ideeën brengt waar je zelf misschien niet aan had gedacht. Maar een extra hoofd is niet hetzelfde als begeleiding bij verandering, want verandering heeft vaak weinig te maken met je hoofd en veel meer met je gevoel.
Want als je steeds tegen dezelfde dingen aanloopt, heb je niet nóg meer informatie nodig. Je wilt niet alleen dingen begrijpen, je wilt ze veranderen. En verandering vraagt actie, niet nog meer kennis. Dat is voor mij het verschil.
Dus ja: AI is nuttig, kan zelf een beetje een therapeut zijn, maar is niet hetzelfde als een therapeut die je helpt je gedrag te veranderen.
Loop jij steeds tegen dezelfde patronen aan?
Misschien herken je het voorbeeld van de moeder met de puber. Misschien merk je dat jij in andere situaties steeds op dezelfde manier reageert, terwijl je dat eigenlijk helemaal niet wilt.
Je kunt daar veel over lezen en met AI nadenken over hoe je het anders zou kunnen doen. Maar soms is het juist helpend als iemand met je meekijkt naar wat er bij jou gebeurt. Niet alleen om te begrijpen waarom je zo reageert, maar ook om te ontdekken hoe je het anders kunt aanpakken.
Loop je steeds tegen dezelfde patronen aan? Plan dan een afstemsessie. Ik denk graag met je mee.

